- مقدمه
نویسندگان، داوران، هیئت تحریریه و سردبیر نشریه موظف هستند تمام اصول اخلاق پژوهشی و مسئولیتهای مرتبط در زمینه چاپ را دانسته و به آن متعهد باشند. ارسال مقاله توسط نویسندگان، داوری مقاله توسط داوران و تصمیمگیری در مورد قبول یا رد مقاله توسط هیئت تحریریه و سردبیر به منزله دانستن و تبعیت از این حقوق میباشد و در صورت احراز عدم پایبندی هر یک از این افراد به این اصول و مسئولیتها، نشریه هرگونه اقدام قانونی را حق خود میداند. منشور و موازین اخلاق پژوهش مصوب معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بایستی راهنمای نویسندگان و دست اندرکاران داوری و نشریه باشد.
- وظایف و تعهدات نویسندگان
- مقالات ارسالی باید در زمینه تخصصی نشریه بوده و به صورت علمی و منسجم، مطابق آیین نگارش نشریه تدوین شده باشد.
- مقالات ارائه شده می بایست حاصل پژوهش اصیل و نوآورانه نویسندگان ارائه کننده مقاله بوده و هر گونه استفاده از تحقیقات سایر افراد با ذکر منبع در مقاله آورده شود. پژوهش باید با دقت انجام گرفته و دادهها به صورت صحیح گزارش شده باشد.
- مسئولیت صحت، دقت و اصالت محتوای مقالات بر عهده نویسندگان است و نویسندگان موظف هستند از صحت و دقت محتوای مقالات اطمینان حاصل کنند. چاپ مقاله به معنی تأیید مطالب آن توسط نشریه نیست.
- نویسندگان موظف به احتراز از «رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی» به شرحی که در بخش 3 توضیح داده خواهد شد هستند.
- نویسندگان حق ارسال مجدد یک مقاله را ندارند. به عبارت دیگر، مقاله یا بخشی از آن نباید در هیچ نشریه دیگری در داخل یا خارج از کشور چاپ شده یا در جریان داوری و چاپ باشد.
- نویسندگان مجاز به انتشار مقالات دارای همپوشانی نیستند. منظور از مقالات دارای همپوشانی، چاپ دادهها و یافتههای مقالات پیشین خود با کمی تغییر، در مقالهای با عنوان جدید است.
- نویسندگان موظفند در صورت نیاز به استفاده از مطالب دیگران، آنها را با ارجاعدهی دقیق و در صورت نیاز پس از کسب اجازه کتبی و صریح، از منابع مورد نیاز استفاده نمایند.
- نویسنده مسئول مقاله میبایست نسبت به وجود نام و اطلاعات تمامی نویسندگان و عدم وجود نامی غیر از پژوهشگران درگیر در انجام پژوهش و ۀمادهسازی مقاله اطمینان حاصل کند.
- نویسنده مسئول مقاله موظف است از اینکه همه نویسندگان مقاله، آن را مطالعه و نسبت به ارائه آن و جایگاه خود در مقاله به توافق رسیدهاند، اطمینان حاصل کند.
- ارسال مقاله به منزله آن است که نویسندگان رضایت کلیه پشتیبانهای مالی یا غیرمالی مقاله را جلب کرده و تمامی پشتیبانهای مالی یا غیرمالی مقاله را معرفی نمودهاند.
- نویسندگان موظفند در هر زمانی که متوجه هرگونه خطا و بیدقتی در مقاله خود شدند، بلافاصله نشریه را در جریان آن قرار داده، نسبت به اصلاح آن اقدام و یا مقاله را بازپس گیرند.
- از نویسندگان انتظار میرود حداقل تا یکسال پس از چاپ مقاله در نشریه، نمونهها و اطلاعات خام مورد استفاده در تهیه مقاله را جهت پاسخگویی به انتقادات و سوالات احتمالی خوانندگان نشریه حفظ کنند.
- هر گونه خطراتی که به واسطه تحقیق، متوجه انسانها و یا محیط زیست میشود، بایستی به صورت شفاف در مقاله ذکر شده باشد.
- از نویسندگان مقالات انتظار می رود در داوری مقالات محققان دیگر در زمینه های تخصصی مربوطه، با نشریه همکاری نمایند.
- رفتارغیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی
اگر در هر یک از مراحل ارسال، داوری، ویرایش، یا چاپ مقاله در مجلات یا پس از آن، از وقوع یکی از موارد ذیل اطمینان حاصل شود، رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی محسوب شده و نشریه حق برخورد قانونی با آن را دارد.
- جعل دادهها: عبارت است از گزارش مطالب غیرواقعی و ارائه دادهها یا نتیجههای ساختگی به عنوان نتایج آزمایشگاهی، مطالعات تجربی و یا یافتههای شخصی. ثبت غیرواقعی آنچه روی نداده است یا جابجایی نتایج مطالعات مختلف، مثالهایی از این تخلف است.
- تحریف داده ها: عبارت است از ثبت و ارائه نتایج پژوهش به نحوی که جزئیات اجرای پژوهش یا فرایند جمعآوری دادهها دستکاری شود یا دادههایی حذف یا تغییر یابد، یا برخی نتایج کوچک به منظور پنهان کردن واقعیات بزرگتر بزرگنمایی شود تا نتایج پژوهش در راستای اهداف خاص دنبال گردد یا نتایج ارائه شده مورد تردید قرار نگیرد.
- سرقت علمی: شامل اقتباس نزدیک افکار و عبارات نویسندگان دیگر، کپیبرداری در بیان اندیشهها، شباهتهای ساختاری در نوشتار یا انتساب ایدهها و نتایج دیگران بدون ارجاع مناسب، یا معرفی آن به عنوان یک پژوهش اصیل علمی است.
- اجاره علمی: منظور آن است که نویسنده (نویسندگان) فرد دیگری را برای انجام پژوهش به کار گیرد و پس از پایان پژوهش، با دخل و تصرف اندکی آن را به نام خود به چاپ رساند.
- انتساب غیر واقعی: منظور انتساب غیر واقعی نویسنده (نویسندگان) به مؤسسه، مرکز یا گروه آموزشی یا پژوهشی است که نقشی در اصل پژوهش مربوطه نداشتهاند.
- ارسال مجدد یک مقاله، انتشار مقالات دارای همپوشانی، اضافه کردن "مولف افتخاری" یا حذف "مولف واقعی"
- وظایف داوران
- داوران در بررسی کیفی، محتوایی و علمی مقالات، به سردبیر و اعضای هیئت تحریریه نشریه یاری رسانده و از طریق دفتر نشریه به بهبود و ارتقاء کیفی و محتوایی مقالات نویسندگان کمک می کنند.
- داور انتخابی می بایست بعد از بررسی خلاصه مقاله، بلافاصله سردبیر نشریه را از تصمیم خود در مورد پذیرش یا عدم پذیرش داوری (به دلیل نبودن موضوع مقاله در حوزه کار داور، کمبود وقت یا ...) مطلع نماید. همچنین در صورت عدم پذیرش داوری، انتظار می رود داور، سردبیر نشریه را در انتخاب داور جایگزین یاری کند.
- داور به لحاظ حرفهای باید در حوزه موضوعی مقاله صاحب نظر و متخصص باشد. داور نباید مقالاتی که با حوزه تخصصی وی فاصله دارد را بپذیرد. همچنین شایسته است داور از پذیرش داوری مقالاتی که با موضوعات آنها اختلاف نظر اصولی دارد و ممکن است نتواند در مورد آنها بررسی منصفانهای انجام دهد، اجتناب کند.
- داور نباید مقالاتی که منافع اشخاص، مؤسسات و شرکتهای خاصی به وسیله آن حاصل و یا روابط شخصی در آن مشاهده میشود را برای داوری قبول کند.
- داور نباید داوری مقالاتی که در انجام، تجزیه و تحلیل یا نوشتن آن مشارکت داشته است را قبول نماید.
- در صورت پذیرش داوری مقاله، داور موظف است نظرات تخصصی و اصلاحی خود را با وضوح و روشنی و در صورت نیاز با ارائه مدارک لازم در مهلت زمانی تعیین شده به سردبیر نشریه و نویسندگان ارائه نماید. بررسی دقیق مراجع، جداول، تصاویر و دیگر ضمایم مقاله نیز جزو وظائف داور میباشد.
- داوری مقالات بایستی بر اساس مستندات علمی و استدلال کافی انجام شده و از اعمال نظر سلیقهای، شخصی، صنفی، نژادی، مذهبی و غیره در داوری مقالات خودداری گردد.
- از داور انتظار می رود ارزیابی خود در مورد نقاط قوت و ضعف مقاله را به صورتی سازنده، صریح و آموزشی و همراه با تجزیه و تحلیل نقاط قوت و ضعف و ارائه پیشنهادهایی جهت اصلاح مقاله، به سردبیر نشریه و نویسنده (نویسندگان) ارائه کند.
- انتظار میرود داور مسئولیت پذیر، پاسخگو، وقت شناس، حقیقتجو، علاقهمند، و پایبند به اخلاق حرفهای و رعایت حقوق دیگران باشند. استناد به شواهد معتبر و متناسب، انصاف، ادب، پرهیز از تعصب و پیش داوری و شتابزدگی، به همراه بیانی واضح برای سردبیر درباب میزان تناسب مقاله برای چاپ در نشریه، از دیگر خصوصیات داوران است.
- از داوران انتظار میرود در صورتی که مقاله از لحاظ اصولی بدون عیب و واضح نوشته شده است، از بازنویسی و اصلاح آن بر اساس سلیقه و اولویتهای شخصی خود اجتناب کنند. داوران باید به خاطر داشته باشند که نشریه به تخصص علمی آنها احتیاج دارد نه خدمات ویراستاری ایشان.
- داور موظف به اطمینان از ارجاعدهی کامل مقاله به کلیه تحقیقات، موضوعات و نقلقولهایی که در مقاله استفاده شده است میباشد. همچنین از داور انتظار میرود تحقیقات چاپ شده مرتبط که در مقاله به آنها ارجاع داده نشده است را به نویسندگان یادآوری کند.
- داور باید کلیه اطلاعات موجود در مقالات را محرمانه تلقی نموده و از دراختیار دیگران قراردادن و بحث درباره جزئیات آن با دیگران احتراز نماید.
- داور حق ندارد قبل از انتشار مقاله، از دادهها یا مفاهیم جدید آن به نفع یا علیه پژوهشهای خود یا دیگران یا برای انتقاد یا بی اعتبارسازی نویسندگان استفاده کند. همچنین پس از انتشار مقاله، داور مجاز به انتشار جزئیاتی فراتر از انچه توسط نشریه چاپ شده است نمیباشد.
- داور حق ندارد داوری یک مقاله را به فرد دیگری از جمله همکاران هیأت علمی یا دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود بسپارد.
- داور اجازه تماس مستقیم با نویسندگان در رابطه با مقالات در حال داوری را ندارد. هرگونه تماس با نویسندگان مقالات فقط از طریق دفتر نشریه انجام خواهد گرفت.
- از داوران انتظار می رود در گزارش رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی و ارسال مستندات مربوطه به سردبیر نشریه جدیت و اهتمام به خرج دهند.
- وظایف سردبیر و اعضای هیئت تحریریه
- اختیار و مسئولیت انتخاب داوران و قبول یا رد یک مقاله پس از کسب نظر داوران بر عهده سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه است.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه بایستی از نظر حرفه ای صاحب نظر، متخصص و دارای انتشارات متعدد و همچنین دارای روحیه مسئولیت پذیری، پاسخگویی، حقیقت جویی، انصاف و بی طرفی، پایبندی به اخلاق حرفهای و رعایت حقوق دیگران باشند و به صورت جدی و مسئولانه در راستای نیل به اهداف نشریه و بهبود مداوم آن مشارکت نمایند.
- از سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه انتظار می رود که یک بانک اطلاعاتی از داوران مناسب برای نشریه تهیه و به طور مرتب بر اساس عملکرد داوران آنرا بروز نمایند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه بایستی در انتخاب داوران شایسته با توجه به زمینه تخصصی، سرآمدی، تجربه علمی و کاری و التزام اخلاقی داوران اهتمام ورزند. همچنین انتظار می رود در صورت امکان به درخواستهای مستدل و منطقی نویسندگان در مورد عدم داوری مقاله توسط داوران خاص، احترام گذاشته شود.
- سردبیر نشریه باید از داوری های عمیق و مستدل استقبال، از داوری های سطحی و ضعیف جلوگیری و با داوریهای مغرضانه، بی اساس یا تحقیرآمیز برخورد کند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه باید نسبت به ثبت و آرشیو اسناد داوری مقالات به عنوان اسناد علمی، و محرمانه نگاه داشتن اسامی داوران هر مقاله اقدام لازم را انجام دهند.
- تصمیمگیری در مورد پذیرش یا رد مقالات بایستی بر اساس ارزیابی نظرات تخصصی داوران و سنجش صحت آنها و مستندات علمی و استدلال کافی انجام شده و اعمال نظر سلیقهای، شخصی، صنفی، نژادی، مذهبی و غیره در آن راه نداشته باشد.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه موظف به اعلام سریع نتیجه تصمیمگیری نهایی در مورد پذیرش یا رد مقاله به نویسنده مسئول هستند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه باید کلیه اطلاعات موجود در مقالات را محرمانه تلقی نموده و از دراختیار دیگران قراردادن و بحث درباره جزئیات آن با دیگران احتراز نمایند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه حق ندارند قبل از انتشار مقاله، از دادهها یا مفاهیم جدید آن به نفع یا علیه پژوهشهای خود یا دیگران یا برای انتقاد یا بی اعتبارسازی نویسندگان استفاده کنند. همچنین پس از انتشار مقاله، سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه مجاز به انتشار جزئیاتی فراتر از آنچه در نشریه چاپ شده است نمیباشند. تنها استثنا در این رابطه بررسی موارد مرتبط با رفتارهای غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی توسط نویسندگان، در صورت وجود دلایل قابل قبول، میباشد.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه موظفند از بروز تعارض منافع در روند داوری، با توجه به هرگونه ارتباط شخصی، تجاری، دانشگاهی و مالی که ممکن است به طور بالقوه بر پذیرش و نشر مقالات ارائه شده تأثیر بگذارد، جلوگیری کنند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه بایستی داوران را در جهت دقت و اظهار نظر در مورد اصالت و عدم بروز تخلفات انتشاراتی و پژوهشی در مقالات ارسالی تشویق نمایند.
- سردبیر نشریه موظف است آثار متهم به عدول از اخلاق انتشاراتی و پژوهشی که توسط داوران یا به هر نحو دیگر گزارش میشود را با دقت و جدیت بررسی نموده و اقدام لازم را انجام دهد.
- سردبیر نشریه موظف است نسبت به حذف سریع مقالات چاپ شده ای که مشخص شود در آنها رفتار غیر اخلاقی انتشاراتی و پژوهشی رخ داده است و اطلاع رسانی شفاف به خوانندگان و مراجع نمایه نمایی مربوطه اقدام نماید.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه موظفند نسبت به بررسی و چاپ سریع اصلاحیه و اطلاعرسانی شفاف به خوانندگان، برای مقالات چاپ شدهای که در آنها خطاهایی یافت شده است، اقدام نمایند.
- از سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه انتظار میرود از چاپ نقدهای منطقی و قابل قبول از مقالات چاپ شده استقبال نمایند.
- سردبیر و اعضاء هیئت تحریریه نشریه باید به طور مستمر نظرات نویسندگان، خوانندگان و داوران نشریه در مورد بهبود سیاستهای انتشاراتی و کیفیت شکلی و محتوایی نشریه را جویا شوند.
